Ewolucja inteligencji. Czy rozwój inteligencji na planecie jest Wielkim Filtrem? (Część V)

Podsumowanie

Pytanie o to, jakie jest prawdopodobieństwo rozwinięcia wysokiej inteligencji na innej niż Ziemia planecie nie tworzy problemu o dwóch wartościach: albo inteligencji nie ma, albo ona jest. Inteligencje są różnego poziomu i dla każdego z nich do rozpatrzenia pojawiają się odrębne problemy. Każdy kolejny jest też znacząco mniej prawdopodobny z coraz to różniejszych powodów, bo wymaga istnienia organizmów, które być może muszą przejść wiele filtrów, aby znaleźć się na danym etapie fizycznego rozwoju. Dlatego tak naprawdę pytanie o wysoką inteligencję to bardzo wiele pytań o różne inteligencje odmiennego stopnia.

W podziale dokonanym przeze mnie mamy 4 poziomy biologicznego rozwoju inteligencji, od Int. 0 do Int. 3, jakie znamy na naszej planecie. Każde przejście ewolucyjne od poziomu niższego do wyższego zależne jest od wielu czynników planetarnych i środowiskowych, a także gatunkowych, takich jak np. budowa anatomiczna danego organizmu itd. Przejście takie może więc być samo w sobie pewnym filtrem, ale też każde jedno przekroczenie poziomu może wymagać przekroczenia iluś innych filtrów środowiskowych, niż ten związany bezpośrednio z inteligencją (np. wymagać rozbudowania tkanek organizmu, stworzenia układu nerwowego albo przebycia planetarnych katastrof). Oznacza to, że każdy kolejny poziom, aby się pojawił, może multiplikować ilość koniecznych do przebycia Wielkich Filtrów w ewolucji życia na danej planecie. Oczywiście jako że nie wiemy co jest lub co nie jest Wielkim Filtrem, rozważania mają wymiar czysto hipotetyczny. Równie dobrze każdy etap może nie wymagać pokonania żadnych nieprawdopodobieństw o skali Wielkiego Filtra, choć w świetle powyższych rozważań taka opcja wydaje się właściwie niebywała. „Hipotetyczny” nie oznacza również czystego spekulowania. Ewolucja ziemska dostarcza wielu danych, które mają szansę być uniwersalne dla Wszechświata, a niektóre najpewniej są.

Niektóre przejścia nie powinny stanowić dla ewolucji wielkiego problemu, oczywiście jeśli punktem wyjścia dla rozważań jest uprzedni poziom inteligencji, a nie dla każdego rozpatrywanie problemu od ewolucyjnego zera. Na bazie tego co zostało omówione, główne problemy widzę w przejściu od Int. 0 do Int. 1 oraz od Int. 2 do Int. 3, które moim zdaniem mogą być kandydatami na Wielki Filtr, ze szczególnym wskazaniem na przejście 2-3. Przejście 0-1 bowiem pozostawia dwa bardzo problematyczne pytania o wytworzenie układu nerwowego oraz wytworzenie mózgu, które rozstrzeliwują szacunek prawdopodobieństwa na pełnym zakresie skali. Przejście z kolei od Int. 1 do Int. 2 na Ziemi okazało się co prawda dość trudne w porównaniu do ilości żyjących gatunków, ale jednak wykonalne co najmniej parę razy. Stało się to jednak tylko przy fakcie, gdy organizmy dysponowały układem nerwowym. Jest to najpewniej zasada uniwersalna dla całego kosmosu, że aby istniała wyższa inteligencja, musi powstać układ nerwowy lub coś jemu podobnego. Taki z kolei wypracowało na Ziemi tylko jedno pośród kilku królestw organizmów. Może oczywiście to być tak czy inaczej fenomen ziemski, że u nas przejście do Int. 2 okazało się nie rodzić ogromnych problemów, ze względu na specyfikę rozwoju życia na naszej planecie, podczas gdy na innej przejście od Int. 1 do Int. 2 może z jakichś powodów być niewykonalne. Jednak szacowanie prawdopodobieństwa lokujemy na tym, co badamy na Ziemi, a na niej nie był to Wielki Filtr.

W pracy tej z kolei w ogóle nie rozpatrywałem dodatkowego przejścia od Int. 3 do Int. 4, czyli od inteligencji na poziomie ludzkim do tworzenia cywilizacji, które moim zdaniem jest również kandydatem na Wielki Filtr. Jeśli bierzemy pod uwagę rozpatrywanie kwestii istnienia w kosmosie obcych cywilizacji, jest to kolejny bardzo ważny punkt do omówienia, który podejmę w osobnej pracy.

Co powyższe rozważania oznaczają dla końcowego wyniku? Najprościej mówiąc – nie napawają optymizmem. Szansa na to, że cały szereg niewątpliwie bardzo trudnych kroków ewolucyjnych, muszących spełniać cały szereg dość niezwykłych warunków, nie zawiera w sobie Wielkich Filtrów, jest znikoma. Dużo wskazuje na to, że ewolucja na Ziemi w takim kształcie, w jakim się potoczyła, przeszła przez niejeden Filtr, choć jest to oczywiście jedynie oparte na pewnych danych przypuszczenie.

Ma to kolosalne konsekwencje dla możliwości dostrzeżenia przez nas innej cywilizacji. Na moim blogu definiuję Wielki Filtr jako przejście o szansie 1 na 10 000, ale jest to zupełnie arbitralna definicja, może on oznaczać również przejście jak 1 do 1 000 000. W takim wypadku jeśli osiągnięcie Int. 4 wymaga w całej drodze ewolucji życia na danej planecie przejścia jednego Wielkiego Filtra, uzyskujemy pewną szansę, że ilość istniejących w kosmosie cywilizacji pozwoli nam którąś z nich zauważyć. Ale wydaje się niezwykle nieprawdopodobne, aby dotarcie do Int. 4 miało się wiązać tylko z jednym filtrem. Jeśli ewoluujące życie musi przekroczyć dwa Wielkie Filtry, zapewne istnieje gdzieś w rozległej przestrzeni kosmicznej całkiem sporo cywilizacji i bardzo malutko w naszej galaktyce, ale ich ilość w porównaniu do wielkości Wszechświata będzie na tyle nieduża, że mamy nikłe szanse na jakąkolwiek rejestrację ich istnienia (zob. tutaj). Jeśli zaś trzeba przekroczyć trzy Filtry, cywilizacje gdzieś być może są w bardzo małej ilości, ale nigdy ich nie zobaczymy. Dodajmy, że każdy stopień tworzy jakieś prawdopodobieństwo, ale prawdopodobieństwo nie gwarantuje istnienia, a jedynie zwiększoną na nie szansę. To, że np. przejście trzech Wielkich Filtrów daje być może szansę na istnienie gdzieś cywilizacji, nie znaczy że rzeczywiście takie gdzieś powstały. Jak dotąd w historii rozważań astrobiologicznych mieliśmy tendencję do przeceniania znaczenia naszych prawdopodobieństw.

Cztery Wielkie Filtry raczej nie tworzą cywilizacji nigdzie w kosmosie.

Moim subiektywnym zdaniem historia życia na Ziemi w kontekście wypracowania cywilizacji przekroczyła najmniej cztery Wielkie Filtry, w tym dwa dotyczące samego rozwoju inteligencji (przejście z Int. 2 do Int. 3 i z Int. 3 do Int. 4). Oznaczałoby to, że jako cywilizacja technologiczna jesteśmy we Wszechświecie całkowicie sami. Choć mam nadzieję, że się mylę.

Tutaj Część I.

Dalsze artykuły z tego cyklu:
https://astrohomines.wordpress.com/2020/07/02/od-inteligencji-do-cywilizacji-waski-most-a-nawet-przepasc-czesc-iii/ – wybrane czynniki uniemożliwiające powstanie cywilizacji po osiągnięciu przez ewolucję inteligencji na poziomie człowieka.
https://astrohomines.wordpress.com/2020/11/30/homo-sapiens-to-za-malo-od-czlowieka-do-cywilizacji-czesc-i/ – jakie kolejne problemy pojawiają się dla narodzin cywilizacji nawet wtedy, gdy mamy do czynienia z gatunkiem analogicznym do Homo sapiens na planecie analogicznej do Ziemi.

Literatura

Paradoks Fermiego, Wielki Filtr, inteligencja:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Paradoks_Fermiego
https://pl.wikipedia.org/wiki/Równanie_Drake’a
http://www.listyznaszegosadu.pl/wielki-filtr
https://en.wikipedia.org/wiki/Intelligence
https://pl.wikipedia.org/wiki/Inteligencja
https://pl.wikipedia.org/wiki/Inteligencja_(psychologia)
https://www.nature.com/articles/415841a

Historia życia na Ziemi, najstarsze życie:
J. Dzik, Dzieje życia na Ziemi. (Podręcznik)
D. J. Futuyma, Ewolucja. (Podręcznik)
R. M. Hazen, Historia życia. Od gwiezdnego pyłu do żyjącej planety. (Książka)
S. Parker, Historia ewolucji. (Książka)
S. M. Stanley, Historia Ziemi. (Podręcznik)
https://en.wikipedia.org/wiki/Evolutionary_history_of_life
https://pl.wikipedia.org/wiki/Historia_życia_na_Ziemi
https://arxiv.org/abs/1808.09460
https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2014NatGe…7…25O
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4664351/

Symetria dwuboczna (Bilateria):
https://pl.wikipedia.org/wiki/Zwierzęta_dwubocznie_symetryczne
https://en.wikipedia.org/wiki/Bilateria
https://en.wikipedia.org/wiki/Urbilaterian
http://www.listyznaszegosadu.pl/nauka/znaleziono-najstarszego-bilaterian-odkryto-podobne-do-robaka-stworzenie-wraz-z-jego-skamienialymi-sladami
https://www.pnas.org/content/117/14/7845

Ewolucja układu nerwowego i mózgu:
https://www.researchgate.net/publication/285272470_Basic_Nervous_System_Types_One_or_Many
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4024470/?fbclid=IwAR1oXoA1tL2AO37p-3qwTMB_epvHYci-ZHUqzai4TVqW3luBrMH52FYiaho
https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rstb.2015.0041?fbclid=IwAR0_Vma05LhNPIEbizlWCBMdmDlBkbFpdEKq0tNoPBwOY-aa8xzataJPi5Y#d3e1931
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16144638
https://pl.wikipedia.org/wiki/Ewolucja_układu_nerwowego
https://en.wikipedia.org/wiki/Evolution_of_nervous_systems

System nerwowy” roślin, inteligencja roślin:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Inteligencja_roślin
https://www.nature.com/articles/415841a
https://science.sciencemag.org/content/361/6407/1112
https://dzienniknaukowy.pl/planeta/rosliny-maja-swoj-wlasny-system-nerwowy
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/j.1365-3040.2009.01929.x
https://link.springer.com/article/10.1007/s00114-005-0014-9

Inteligencja zwierząt:
F. de Waal, Bystre zwierzę. Czy jesteśmy dość mądrzy, by zrozumieć mądrość zwierząt. (Książka)
https://pl.wikipedia.org/wiki/Współczynnik_encefalizacji
https://en.wikipedia.org/wiki/Encephalization_quotient
https://en.wikipedia.org/wiki/Brain-to-body_mass_ratio
https://en.wikipedia.org/wiki/Neuroscience_and_intelligence
Małpy:
F. de Waal, Bonobo i ateista. W poszukiwaniu humanizmu wśród naczelnych. (Książka)
F. de Waal, Małpy i filozofowie. Skąd pochodzi moralność? (Książka)
Ptaki:
B. Heindrich, Umysł kruka. Badania i przygody w świecie wilczych ptaków. (Książka)
https://www.pnas.org/content/113/26/7255?fbclid=IwAR1mFSCEYcob9Ci8f395J1HqwVCA6fVfz7zJ7CmlmisBzGpOPTtbF9bFElo
https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/nauka/1653866,1,spiew-sikorek-posiada-wlasna-skladnie-to-przelom-w-biologii.read
https://www.cell.com/current-biology/pdf/S0960-9822(20)30430-9.pdf?fbclid=IwAR1-sFBpfcyDLfDgnXLq1AUskrTsHp985jyNjaXIhL6IdPLQoFnNFLQi7jU
https://www.sciencedaily.com/releases/2020/04/200423130506.htm?fbclid=IwAR3wVQa17s4P5BE2fvhkbfAZ9WmgiCAsKI2ggd97AY1n6aYaf196snFCdes
Psy:
http://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news%2C413793%2Cpsy-dysponuja-elementarna-teoria-umyslu.html
https://link.springer.com/article/10.1007/s10071-017-1082-x
https://www.cell.com/current-biology/fulltext/S0960-9822(16)31142-3?fbclid=IwAR0hz3eP9mnKbrE5pNQ7zZRvmsXSNxLCTHbN5Sri1XmJBuDE69tZfm66OCY
https://www.newscientist.com/article/mg20827921-900-border-collie-takes-record-for-biggest-vocabulary/?fbclid=IwAR3zxyfDND2zsguaTc89q2VwfajIF8FHgApIfuFl6mtW09j1UeDLfAQHG6o
Ośmiornice:
P. Godfrey-Smith, Inne umysły. Ośmiornice i prapoczątki świadomości. (Książka)
https://www.national-geographic.pl/przyroda/osmiornice-sprytne-inteligentne-zaskakujace-jak-blisko-im-do-nas
https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/nauka/1507358,1,osmiornica—co-z-nia-laczy-czlowieka.read
https://pl.wikipedia.org/wiki/Ośmiornice
https://en.wikipedia.org/wiki/Octopus
https://en.wikipedia.org/wiki/Cephalopod_intelligence
https://slate.com/technology/2008/06/how-smart-is-the-octopus.html
https://web.archive.org/web/20120407062518/http://www.fortunecity.com/emachines/e11/86/cephpod.html
https://www.wprost.pl/swiat/10078575/naukowcy-odkryli-niezwykle-podwodne-miasto-zostalo-zbudowane-przez-osmiornice.html
https://dzienniknaukowy.pl/planeta/nagranie-osmiornicy-ktora-zmienia-barwy-i-wzory-podczas-snu
https://www.sciencealert.com/here-s-how-octopus-arms-make-decisions-without-input-from-the-brain
https://agu.confex.com/agu/abscicon19/meetingapp.cgi/Paper/483036

O mózgu człowieka, ewolucja inteligencji ludzkiej:
C. Gamble, J. Gowlett, R. Dunbar, Potęga umysłu. Jak ewolucja życia społecznego kształtowała ludzki umysł. (Książka)
Chris Frith, Od mózgu do umysłu. Jak powstaje nasz wewnętrzny świat? (Książka)
Jerzy Vetulani, Mózg: fascynacje, problemy, tajemnice. (Książka)
https://pl.wikipedia.org/wiki/Mózgowie_człowieka
https://en.wikipedia.org/wiki/Human_brain
https://pl.wikipedia.org/wiki/Synapsa
R. I. M. Dunbar, S. Susanne. Evolution in the social brain:
https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2007Sci…317.1344D/abstract
A. R. DeCasien, S. A. Williams, J. P. Higham. Primat brain size is predicted by diet but not sociality:
https://www.nature.com/articles/s41559-017-0112
G. Roth, U. Dicke. Evolution of the brain and intelligence:
https://www.cell.com/trends/cognitive-sciences/fulltext/S1364-6613(05)00082-3?_returnURL=https%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2FS1364661305000823%3Fshowall%3Dtrue
https://pl.wikipedia.org/wiki/Homo_przypadkiem_sapiens
http://przystaneknauka.us.edu.pl/artykul/ksztalt-naszego-mozgu-jest-efektem-zupelnie-niedawnej-ewolucji
https://wyborcza.pl/7,75400,22723863,jak-ewolucja-przeryla-ludzki-mozg.html
https://www.newsweek.pl/wiedza/nauka/ewolucja-jak-ludzie-stali-sie-ludzmi-teorie-o-biochemii-mozgu/k2sb4dm

Antropologia, wąskie gardła genetyczne homo sapiens:
R. Dunbar, Człowiek. Biografia. (Książka)
https://pl.wikipedia.org/wiki/Antropogeneza
https://en.wikipedia.org/wiki/Human_evolution
https://pl.wikipedia.org/wiki/Neandertalczyk
https://en.wikipedia.org/wiki/Neanderthal
https://pl.wikipedia.org/wiki/Człowiek_z_Denisowej_Jaskini
https://en.wikipedia.org/wiki/Denisovan
https://www.sciencemag.org/news/2010/01/human-ancestors-were-endangered-species
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0047248498902196?via%3Dihub
https://web.archive.org/web/20111021020727/http://pubs.giss.nasa.gov/docs/1993/1993_Rampino_Self.pdf

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s